Lojistik Terimleri Sözlüğü: En Çok Kullanılan 40 Terim

Lojistik terimleri, taşıma tekliflerini, sözleşmeleri ve gümrük belgelerini doğru okumanızı sağlayan ortak dildir. FTL ile LTL, FCL ile LCL, navlun ile THC arasındaki farkı bilmek, iki teklifi gerçekten karşılaştırmanın ve beklenmedik maliyetleri önlemenin ilk adımıdır. Bu sözlükte dış ticaret terimleri arasında en sık karşılaşacağınız 40 kavramı dört başlık altında kısa tanımlarla topladık.

Her tanımın yanında, konuyu derinlemesine anlatan yazımıza bağlantı bulacaksınız. Bu lojistik terimleri sözlüğünü teklif okurken veya ilk sevkiyatınızı planlarken yanınızda tutabilirsiniz.

Taşıma modları ve yük türleriyle ilgili lojistik terimleri

Bu grup, yükünüzün hangi araçla ve hangi modelle taşınacağını tanımlayan nakliye terimlerini kapsar; teklifin ilk satırında genellikle bunlardan biri yer alır.

FTL (Full Truck Load / Komple taşıma)

Aracın tamamının tek göndericiye ayrıldığı taşıma; standart tenteli dorse yaklaşık 13,6 metre, 33 europalet ve 24 ton kapasitelidir. Ayrıntılar komple taşımacılık (FTL) nedir yazısında.

LTL (Less than Truck Load / Parsiyel taşıma)

Farklı göndericilerin yüklerinin aynı araçta birleştirildiği, maliyetin paylaşıldığı taşıma; transit süre biraz daha uzundur. Parsiyel taşımacılık (LTL) rehberimiz maliyet ve süre dinamiklerini anlatır.

Grupaj

Parsiyel taşımanın diğer adı; küçük partiler aktarma deposunda toplanır ve aynı güzergâha giden araçta konsolide edilir.

Lademetre (LDM)

Dorse uzunluğunun bir metrelik dilimi; parsiyel fiyatlamada yükün araçta kapladığı zemin uzunluğunu ifade eder.

Frigo (frigorifik) taşıma

Soğutmalı dorse veya konteynerle yapılan, sıcaklık kaydı tutulan taşıma; yaş meyve sebze, çiçek ve gıda için kullanılır.

Intermodal taşımacılık

Aynı yükleme biriminin (konteyner, swap body) birden fazla modla taşınması; yük aktarmada açılmaz. Kavramı intermodal taşımacılık nedir yazımızda ele aldık.

Multimodal taşımacılık

Birden fazla modu kapsayan taşımanın tek sözleşme ve tek taşıyıcı sorumluluğu altında yürütülmesi.

Blok tren

Tek çıkış ve varış noktası arasında, sabit takvimle ve aktarmasız çalışan konteyner treni. Uzun mesafede maliyet ve karbon avantajı sunar; demiryolu taşımacılığının avantajları yazısına bakın.

Ro-Ro

Tekerlekli araçların (tır, dorse) gemiye sürülerek taşındığı denizyolu hizmeti; Karadeniz üzerinden Rusya için alternatif hattır.

Proje kargo

Standart ölçü veya ağırlığı aşan gabari dışı yüklerin lowbed, özel izin, eskort ve güzergâh etüdüyle taşınması.

Konteyner ve denizyolu terimleri

Denizyolu tekliflerinde konteyner tipi, liman ücretleri ve bekleme cezaları ayrı kalemler olarak görünür; aşağıdaki terimler bu kalemleri okumanızı sağlar.

FCL (Full Container Load)

Konteynerin tek gönderiye ayrılması; tam dolu olması şart değildir. Konteyner taşımacılığı rehberi FCL ve LCL seçimini karşılaştırır.

LCL (Less than Container Load)

Farklı gönderilerin aynı konteynerde birleştirilmesi; küçük hacimli denizyolu yüklerinde kullanılır.

High cube (HC) konteyner

Standart 40 fit konteynerden daha yüksek olan tip; iç hacim yaklaşık 76 m³'tür (standart 40 fit yaklaşık 67 m³, 20 fit yaklaşık 33 m³).

Reefer konteyner

Soğutma ünitesi bulunan, sıcaklık kontrollü konteyner; denizyolunda gıda ve ilaç taşımasında kullanılır.

Open top / Flat rack

Üstü açık veya yanları olmayan özel konteynerler; gabari dışı makine ve blok yükler için tercih edilir.

THC (Terminal Handling Charge)

Konteynerin limanda elleçlenmesi için alınan liman ücreti; navluna ek bir kalemdir.

Demurrage

Konteynerin liman sahasında ücretsiz süreyi aşarak beklemesi durumunda hat tarafından alınan bekleme ücreti.

Detention

Konteynerin liman dışında (alıcı deposunda) ücretsiz süreden uzun tutulması halinde ödenen ceza.

ETA / ETD

Tahmini varış (Estimated Time of Arrival) ve tahmini kalkış (Estimated Time of Departure) zamanı; yük takibinin temel göstergeleridir.

Konşimento (Bill of Lading, B/L)

Denizyolu taşıma senedi; malın teslim alındığını belgeler ve yükün mülkiyetini temsil eder.

Belge ve gümrükle ilgili lojistik terimleri

Sınır geçişini ve vergi avantajlarını belirleyen belgeler bu grupta yer alır; hangi belgenin kimin sorumluluğunda olduğu sevkiyat öncesinde netleştirilmelidir.

CMR

Uluslararası karayolu taşıma senedi; gönderici, taşıyıcı ve alıcı arasındaki sözleşmeyi belgeler. CMR belgesi ve TIR karnesi rehberi doldurma ve sorumluluk kurallarını anlatır.

TIR karnesi

Transit geçişlerde gümrük teminatı sağlayan, mühürlü araçla sınırlarda yükün açılmadan geçmesine olanak tanıyan belge.

CIM

Uluslararası demiryolu taşıma belgesi; karayolundaki CMR'nin demiryolu karşılığıdır.

ATR belgesi

Türkiye-AB Gümrük Birliği kapsamında sanayi ürünlerinde gümrük vergisi avantajı sağlayan dolaşım belgesi.

EUR.1 / EUR-MED

Serbest ticaret anlaşması ülkelerine yapılan ihracatta menşe kanıtı olarak kullanılan dolaşım sertifikaları.

Menşe şahadetnamesi

Malın hangi ülkede üretildiğini gösteren belge; vergi oranı ve ithalat izinleri için istenir.

Çeki listesi (Packing list)

Sevkiyattaki kolilerin, paletlerin, ağırlık ve ölçülerin ayrıntılı listesi; gümrük ve alıcı kontrolünde kullanılır.

GTİP

Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu; ürünün vergi oranını ve tabi olduğu düzenlemeleri belirleyen sınıflandırma kodu.

NCTS

Transit rejiminin elektronik ortamda beyan edildiği ve izlendiği sistem; sınır geçişlerini hızlandırır.

ADR

Tehlikeli maddelerin karayoluyla taşınmasını düzenleyen anlaşma; 9 sınıf, UN numarası ve SRC5 belgeli sürücü gerektirir. Belge bilgileri güncel mevzuat ve varış ülkesi kurallarına göre teyit edilmelidir.

Fiyatlama, sigorta ve teslim şekli terimleri

Masrafın ve riskin alıcı ile satıcı arasında nasıl paylaşıldığını bu terimler belirler; teklif karşılaştırmasında en çok yanlış anlaşılan grup budur.

Navlun

Yükün taşınması karşılığında ödenen taşıma bedeli; deniz navlununa THC, BAF ve CAF gibi ek kalemler eklenir. Navlun nedir ve fiyatları nasıl belirlenir yazımız kalemleri açıklar.

BAF (Bunker Adjustment Factor)

Gemi yakıt fiyatlarındaki dalgalanmayı navluna yansıtan ek ücret.

CAF (Currency Adjustment Factor)

Döviz kuru değişimlerini dengelemek için navluna eklenen kur farkı ücreti.

Incoterms

Alıcı ile satıcı arasında masraf ve risk paylaşımını belirleyen uluslararası teslim şekilleri; Incoterms 2020 sürümünde 11 terim vardır. Incoterms 2020 teslim şekilleri rehberi her terimi karşılaştırır.

EXW (Ex Works)

Satıcının malı kendi tesisinde hazır etmesiyle sorumluluğunun bittiği teslim şekli; tüm taşıma alıcıya aittir.

FOB (Free on Board)

Satıcının malı yükleme limanında gemiye teslim ettiği denizyolu terimi; navlun ve sonrası alıcıya aittir.

CIF (Cost, Insurance and Freight)

Satıcının varış limanına kadar navlunu ve sigortayı ödediği denizyolu terimi.

DDP (Delivered Duty Paid)

Satıcının ithalat vergileri dahil tüm masrafları üstlenerek malı alıcının adresine teslim ettiği terim.

CMR sigortası

Taşıyıcının CMR konvansiyonundan doğan sorumluluğunu kapsayan sigorta; tazminat kilogram başına 8,33 SDR ile sınırlıdır. Farkı CMR sigortası ile emtia sigortası karşılaştırmasında anlattık.

Emtia (nakliyat) sigortası

Malın gerçek değerini hasar, kayıp ve çalınmaya karşı güvence altına alan, CMR sigortasını tamamlayan poliçe.

Sık sorulan sorular

FTL ile FCL arasındaki fark nedir?

FTL karayolunda aracın tamamının, FCL ise denizyolunda konteynerin tamamının tek gönderiye ayrılmasıdır. İkisinde de yükün tam dolu olması şart değildir; birim tek müşteriye tahsis edilir.

Demurrage ile detention aynı şey mi?

Hayır. Demurrage konteynerin liman sahasında, detention ise liman dışında ücretsiz süreyi aşmasıyla oluşan bekleme ücretidir. İkisi de hat tarafından faturalanır ve planlamayla önlenebilir.

Nakliye terimleri arasında teklif okurken en önemlisi hangisi?

Lojistik terimleri arasında Incoterms teslim şekli ve navlun kapsamı önce netleşmelidir; masraf ve riskin kimde olduğunu belirlerler. Ardından THC, demurrage ve sigorta kalemlerinin dahil olup olmadığını kontrol edin.

Lojistik terimleri neden İngilizce kısaltmalarla kullanılır?

Taşıma belgeleri ve hat sözleşmeleri uluslararası standartlara dayandığı için kısaltmalar tüm ülkelerde aynı anlamı taşır. Türkçe karşılıklarını bilmek yeterlidir; belgelerde kısaltmayı görmeye alışmanız gerekir.

BNK Lojistik, Antalya Muratpaşa merkezli olarak karayolu, denizyolu ve demiryolu taşımacılığı planlar; Orta Asya, Çin ve Rusya güzergâhlarında yükünüzün özelliklerine göre komple ya da parsiyel, FCL ya da LCL seçimini sizinle birlikte yapar. Teklifinizdeki lojistik terimlerini ve her kalemi açıklamamızı isterseniz teklif formu üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Güncelleme: 9 Eylül 2026