Incoterms 2020 Teslim Şekilleri: EXW, FOB, CIF, DAP ve DDP
Incoterms 2020 teslim şekilleri rehberi: EXW, FCA, FOB, CIF, DAP ve DDP dahil 11 terimin grubu, taşıma modu, risk devri noktası ve navlunu kimin ödediği tek tabloda.
Incoterms 2020, Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan ve alıcı ile satıcı arasında malın teslim noktasını, masrafların paylaşımını ve riskin hangi anda devredileceğini tanımlayan 11 standart teslim şeklinden oluşan kurallar bütünüdür. Bu kurallar dünyanın her yerindeki ticari sözleşmelerde aynı anlama gelir; böylece “navlun kim öder”, “sigortayı kim yaptırır” ve “mal hasar görürse sorumlu kim” soruları tek bir kısaltmayla yanıtlanır.
Bu rehberde Incoterms 2020 teslim şekillerinin dört grubunu, her terimde risk devri noktasını ve navlunun kim tarafından ödendiğini tek bir tabloda topladık. Ardından Antalya'dan ihracat yapan bir işletmenin karayolu, denizyolu ve demiryolu sevkiyatlarında hangi terimi neden seçmesi gerektiğini örneklerle açıklıyoruz.
Incoterms 2020 nedir ve neden önemlidir?
Bir dış ticaret sözleşmesinde fiyat tek başına anlam taşımaz; “ton başına 1.000 USD FOB Mersin” ile “ton başına 1.000 USD DAP Almatı” arasında ciddi bir navlun, sigorta ve gümrük masrafı farkı vardır. Incoterms teslim şekilleri bu farkı standartlaştırır. Terim, fiyatın hangi noktaya kadar geçerli olduğunu ve o noktadan sonra masraf ile riskin alıcıya geçtiğini belirtir.
Incoterms yalnızca satıcı-alıcı ilişkisini düzenler; taşıyıcıyla yapılan sözleşmeyi, mülkiyetin devrini veya ödeme şeklini kapsamaz. Bu nedenle teslim şeklini seçerken taşıma sözleşmesini, sigortayı ve ödeme koşullarını ayrıca netleştirmeniz gerekir. Kural setinin güncel sürümü olan Incoterms 2020, önceki sürümden farklı olarak DAT terimini DPU ile değiştirmiş, CIP'te sigorta kapsamını genişletmiş ve FCA'da yüklendi kaydıyla konşimento düzenlenmesine olanak tanımıştır.
Incoterms 2020 teslim şekilleri tablosu: 11 terim
Aşağıdaki tabloda her terimin ait olduğu grubu, kullanılabildiği taşıma modunu, riskin satıcıdan alıcıya geçtiği noktayı ve ana taşıma navlununu kimin ödediğini bulabilirsiniz.
| Terim | Grup | Taşıma modu | Risk devri noktası | Navlunu kim öder |
|---|---|---|---|---|
| EXW (Ex Works) | E | Tüm modlar | Satıcının deposunda mal alıcının emrine hazır edildiğinde | Alıcı |
| FCA (Free Carrier) | F | Tüm modlar | Belirlenen yerde alıcının taşıyıcısına teslim edildiğinde | Alıcı |
| CPT (Carriage Paid To) | C | Tüm modlar | Mal ilk taşıyıcıya teslim edildiğinde | Satıcı (varış yerine kadar) |
| CIP (Carriage and Insurance Paid To) | C | Tüm modlar | Mal ilk taşıyıcıya teslim edildiğinde | Satıcı; geniş kapsamlı sigorta da satıcıda |
| DAP (Delivered at Place) | D | Tüm modlar | Varış yerinde, araç üzerinde boşaltmaya hazır hâlde | Satıcı |
| DPU (Delivered at Place Unloaded) | D | Tüm modlar | Varış yerinde mal boşaltıldığında | Satıcı (boşaltma dâhil) |
| DDP (Delivered Duty Paid) | D | Tüm modlar | Varış yerinde, ithalat vergileri ödenmiş olarak | Satıcı (vergiler dâhil) |
| FAS (Free Alongside Ship) | F | Deniz ve iç su yolu | Yükleme limanında gemi yanına konduğunda | Alıcı |
| FOB (Free on Board) | F | Deniz ve iç su yolu | Yükleme limanında gemiye yüklendiğinde | Alıcı |
| CFR (Cost and Freight) | C | Deniz ve iç su yolu | Yükleme limanında gemiye yüklendiğinde | Satıcı (varış limanına kadar) |
| CIF (Cost, Insurance and Freight) | C | Deniz ve iç su yolu | Yükleme limanında gemiye yüklendiğinde | Satıcı; asgari kapsamlı sigorta da satıcıda |
Tablodaki en kritik ayrım C grubundadır: CPT, CIP, CFR ve CIF'te satıcı navlunu öder ama risk, mal ilk taşıyıcıya veya gemiye teslim edildiği anda alıcıya geçer. Yani satıcı taşımayı organize eder, fakat yoldaki hasarın riskini taşımaz. Bu ayrımı bilmeyen alıcılar, malın yolda hasar görmesi durumunda satıcıdan tazminat bekleyip hayal kırıklığı yaşar.
Dört grup: E, F, C ve D terimleri
E grubu: EXW
EXW, satıcı için en az yükümlülük içeren teslim şeklidir. Mal, satıcının deposunda alıcının emrine hazır edildiğinde teslim gerçekleşir; yükleme, ihracat gümrüğü, taşıma ve sigorta alıcıya aittir. Pratikte ihracat beyannamesini yabancı alıcının Türkiye'de açtırması zor olduğundan, EXW yerine FCA çoğu zaman daha sağlıklı bir seçenektir.
F grubu: FCA, FAS, FOB
F grubunda satıcı ihracat gümrüğünü yapar ve malı alıcının belirlediği taşıyıcıya teslim eder; ana taşıma navlunu alıcı tarafından ödenir. FCA tüm taşıma modlarında kullanılabilir ve konteyner taşımacılığı için FOB'dan daha uygundur; çünkü konteyner, gemiye değil liman terminaline teslim edilir. FOB ve FAS yalnızca deniz taşımasına özgüdür.
C grubu: CPT, CIP, CFR, CIF
C grubunda satıcı ana taşımayı organize eder ve navlunu öder, ancak risk erken devredilir. CIF ve CIP'te satıcı ayrıca sigorta yaptırır; Incoterms 2020'de CIP için geniş kapsamlı (all risks), CIF için asgari kapsamlı sigorta öngörülür. Deniz navlununa eklenen liman elleçleme, yakıt ve belge ücretleri gibi kalemleri anlamak için navlun nedir ve navlun fiyatları nasıl belirlenir yazımıza bakabilirsiniz.
D grubu: DAP, DPU, DDP
D grubunda satıcı, malı varış ülkesindeki belirlenen noktaya kadar taşır ve risk orada devredilir. DAP'ta mal araç üzerinde boşaltmaya hazır teslim edilir; DPU'da satıcı boşaltmayı da üstlenir; DDP'de satıcı ithalat gümrüğünü ve vergileri de öder. DDP, satıcı için en ağır yükümlülüktür ve varış ülkesinde vergi mükellefiyeti gerektirebileceğinden dikkatle değerlendirilmelidir.
Hangi teslim şekli hangi sevkiyata uygun?
Antalya'dan Almanya'ya karayoluyla sanayi ürünü gönderiyorsanız FCA veya DAP en yaygın seçeneklerdir. Alıcı kendi nakliyecisiyle çalışmak istiyorsa FCA Antalya; siz taşımayı organize edip fiyata dâhil ediyorsanız DAP Münih gibi bir terim kullanılır. Karayolunda malın taşıyıcıya teslimi CMR belgesiyle kanıtlanır.
Denizyoluyla Çin'e veya Uzak Doğu'ya konteyner gönderiyorsanız FOB Mersin veya CIF Şanghay klasik seçeneklerdir. Ancak konteyner yükleri için ICC, FOB yerine FCA'yı, CIF yerine CIP'i önerir; çünkü riskin gemiye yükleme anında değil, terminale teslimde devredilmesi taraflar için daha nettir.
Orta Asya'ya karayolu veya demiryoluyla giden yüklerde DAP Almatı, DAP Taşkent gibi terimler sık kullanılır; satıcı taşımayı organize eder, ithalat gümrüğü ve vergiler alıcıda kalır. DDP ise yalnızca varış ülkesinde gümrük ve vergi işlemlerini güvenle yönetebilecek altyapınız varsa tercih edilmelidir.
Seçilen teslim şekli, hazırlanacak belgeleri de etkiler: CIF'te sigorta poliçesi, FOB'da yüklendi kaydı taşıyan konşimento gerekir. Belgelerin tam listesi için ihracatta gerekli belgeler rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Risk devri, sigorta ve sık yapılan hatalar
Incoterms 2020 kurallarında risk devri ile masraf devri her zaman aynı noktada gerçekleşmez. C grubunda masraf varış noktasına kadar satıcıda, risk ise çıkış noktasından itibaren alıcıdadır. Bu nedenle CFR veya CPT ile mal alan bir ithalatçı, yol boyunca sigortasız kalmamak için kendi emtia sigortasını yaptırmalıdır. Taşıyıcının CMR sorumluluğu ile emtia sigortası arasındaki farkı nakliye sigortası: CMR sigortası ile emtia sigortası arasındaki fark yazımızda anlattık.
- Terimin yanına yer adı yazmamak: “FOB” tek başına eksiktir, “FOB Mersin Limanı, Incoterms 2020” biçiminde yazılmalıdır.
- Konteyner yüklerinde FOB veya CIF kullanıp terminaldeki bekleme süresinde riskin kimde olduğunu bilmemek.
- EXW'de ihracat beyannamesinin kimin adına açılacağını sözleşmede belirtmemek.
- DDP teklif verip varış ülkesindeki KDV ve gümrük vergisini fiyata dâhil etmeyi unutmak.
- Sürüm belirtmemek: Eski sözleşmelerde Incoterms 2010 terimleri geçebilir; sürümü açıkça yazın.
İlk kez ihracat yapacaksanız teslim şekli seçimi, sürecin yalnızca bir adımıdır; ihracat nasıl yapılır rehberimizde adımların tamamını bulabilirsiniz. FTL, LCL, konşimento gibi diğer kavramlar için ise lojistik terimleri sözlüğümüz yardımcı olacaktır.
Sık sorulan sorular
Incoterms 2020'de kaç teslim şekli vardır?
Toplam 11 teslim şekli vardır. Bunların yedisi (EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP) tüm taşıma modlarında, dördü (FAS, FOB, CFR, CIF) yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığında kullanılır.
FOB ve CIF arasındaki fark nedir?
Her ikisinde de risk, mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer. Farkları masraftadır: FOB'da navlunu ve sigortayı alıcı öder; CIF'te satıcı varış limanına kadar navlunu ve asgari kapsamlı sigortayı üstlenir.
Navlunu kim öder?
E ve F gruplarında (EXW, FCA, FAS, FOB) ana taşıma navlununu alıcı öder. C ve D gruplarında (CPT, CIP, CFR, CIF, DAP, DPU, DDP) navlunu satıcı öder ve satış fiyatına dâhil eder.
Konteyner taşımacılığında hangi Incoterms terimi kullanılmalı?
ICC, konteyner yükleri için FOB yerine FCA, CFR yerine CPT, CIF yerine CIP kullanılmasını önerir. Çünkü konteyner gemiye değil liman terminaline teslim edilir ve risk devri noktasının terminal olması taraflar için daha nettir.
BNK Lojistik, Antalya Muratpaşa merkezli ekibiyle seçtiğiniz teslim şekline uygun olarak karayolu, denizyolu ve demiryolu taşımasını planlar; Avrupa, Rusya, Orta Asya ve Çin güzergâhlarında FCA, CIF veya DAP sevkiyatlarınız için komple, parsiyel, FCL ve LCL seçeneklerini sizinle birlikte değerlendirir. Yükünüz için teklif formu üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
Güncelleme: