Nakliye Sigortası: CMR Sigortası ile Emtia Sigortası Farkı
Nakliye sigortası iki ayrı poliçeyi kapsar: taşıyıcının sorumluluğunu güvenceye alan CMR sigortası ve malın gerçek değerini koruyan emtia sigortası. Farklar ve hasar süreci bu yazıda.
Nakliye sigortası, malın taşıma sırasında uğrayabileceği kayıp ve hasarı güvence altına alan sigorta türlerinin genel adıdır ve uluslararası taşımacılıkta iki farklı poliçeyi kapsar: taşıyıcının hukuki sorumluluğunu güvence altına alan CMR sigortası ile malın gerçek değerini teminat altına alan emtia (yük) sigortası. Bu ikisi birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.
İhracatçıların en sık yaptığı hata, “nakliyecinin sigortası var” diyerek malı ayrıca sigortalamamaktır. Oysa taşıyıcının CMR sigortası sınırlı bir tazminat öngörür ve yalnızca taşıyıcının kusurlu olduğu durumlarda ödeme yapar. Bu yazıda nakliye sigortasının iki ayağını, poliçelerin ne zaman devreye girdiğini, neyi kapsamadığını ve hasar durumunda nasıl davranmanız gerektiğini anlatıyoruz.
CMR sigortası nedir, neyi kapsar?
CMR sigortası, taşıyıcının CMR Konvansiyonu'ndan doğan sorumluluğunu teminat altına alan bir sorumluluk sigortasıdır. Poliçeyi yaptıran taşıyıcıdır; sigortalanan şey malın kendisi değil, taşıyıcının hasar, kayıp ve gecikmeden doğan tazmin yükümlülüğüdür.
Konvansiyona göre taşıyıcı sorumluluğu brüt ağırlık üzerinden kilogram başına 8,33 SDR (Özel Çekme Hakkı) ile sınırlıdır. Örneğin bir palet üzerindeki 500 kilogramlık elektronik ürünün değeri ne olursa olsun, taşıyıcıdan talep edilebilecek tazminat bu limitle sınırlı kalır; yüksek değerli ürünlerde açık büyür.
Ayrıca taşıyıcı, hasarın kendi kusurundan kaynaklanmadığını ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir. Yetersiz ambalaj, göndericinin hatalı yüklemesi, malın doğal özelliği ve mücbir sebep gibi haller taşıyıcı sorumluluğunun dışında kalır. CMR belgesinin sorumluluk çerçevesini CMR belgesi ve TIR karnesi rehberimizde ayrıntılı anlattık.
Emtia sigortası nedir, neden gerekir?
Emtia sigortası ya da yaygın adıyla yük sigortası, malın sahibi (gönderici veya alıcı) tarafından malın gerçek değeri üzerinden yaptırılan mal sigortasıdır. Taşıyıcının kusuru olup olmadığına bakılmaksızın, poliçe kapsamındaki risklerden doğan hasarı tazmin eder.
Uluslararası uygulamada üç ana teminat kademesi bulunur:
- Tam ziya: Yalnızca malın taşıma aracıyla birlikte tamamen kaybolması halinde ödeme yapar; en dar kapsamdır.
- Dar teminat (Institute Cargo Clauses C benzeri): Kaza, yangın, devrilme, çarpışma gibi sayılan rizikoları kapsar.
- Geniş teminat (all risks, Institute Cargo Clauses A benzeri): Poliçede açıkça istisna edilmeyen tüm dış kaynaklı fiziksel kayıp ve hasarı kapsar; hırsızlık, ıslanma, kırılma gibi riskler dahildir.
Sigorta bedeli genellikle fatura değeri artı navlun ve yaklaşık yüzde 10 beklenen kâr üzerinden belirlenir. Prim, malın cinsine, güzergâha, taşıma moduna ve teminat kapsamına göre değişir; oranlar piyasa koşullarına göre farklılık gösterir.
Düzenli ihracat yapan işletmeler her sevkiyat için ayrı poliçe yerine yıllık açık poliçe (abonman) tercih edebilir. Bu yöntemde sevkiyatlar sigortacıya dönemsel olarak bildirilir, prim toplam sevkiyat hacmine göre hesaplanır ve tek seferlik poliçeye kıyasla hem işlem yükü hem de birim maliyet düşer.
CMR sigortası ile emtia sigortası karşılaştırması
| Kriter | CMR sigortası | Emtia (yük) sigortası |
|---|---|---|
| Sigorta türü | Sorumluluk sigortası | Mal sigortası |
| Kim yaptırır | Taşıyıcı | Gönderici veya alıcı (mal sahibi) |
| Neyi sigortalar | Taşıyıcının tazmin yükümlülüğünü | Malın kendisini, gerçek değeri üzerinden |
| Tazminat limiti | Kilogram başına 8,33 SDR | Poliçede belirlenen sigorta bedeli |
| Kusur şartı | Taşıyıcı kusurlu olmalı | Kusur aranmaz, riziko kapsamda olmalı |
| Kapsam | Yalnızca karayolu, CMR ülkeleri | Kara, deniz, hava, demiryolu ve kombine |
| Mücbir sebep | Kapsam dışı | Teminat kademesine göre kapsamda |
| Kim tahsil eder | Zarar gören, taşıyıcıya karşı talep eder | Sigortalı doğrudan sigortacıdan alır |
Tablo net bir sonuç veriyor: Malınızın değeri kilogram başına 8,33 SDR'nin üzerindeyse ya da taşıyıcı kusuru dışındaki risklerden korunmak istiyorsanız emtia sigortası şarttır. CMR sigortası ise nakliyeci seçerken aradığınız asgari bir güvencedir.
Nakliye sigortasını kim yaptırmalı? Incoterms bağlantısı
Sigortayı kimin yaptıracağı, satış sözleşmesindeki teslim şekline bağlıdır. CIF ve CIP terimlerinde satıcı, alıcı lehine sigorta yaptırmakla yükümlüdür; CIP'te geniş teminat (A klozu), CIF'te asgari teminat (C klozu) öngörülür. EXW, FCA ve FOB'da risk erken devredildiğinden sigortayı alıcı düşünmelidir; DAP ve DDP'de ise risk varışa kadar satıcıdadır.
Terimlerin risk devri noktalarını Incoterms 2020 teslim şekilleri yazımızda inceledik. Pratik kural: Malın riski sizde olduğu sürece sigortalı olmasını sağlayın; sigortanın karşı tarafta olduğunu varsaymayın.
Farklı taşıma modlarında nakliye sigortası
Denizyolunda taşıyıcı sorumluluğu Lahey-Visby kuralları gibi farklı rejimlere tabidir ve limitler yine düşüktür; ayrıca müşterek avarya gibi deniz taşımacılığına özgü riskler vardır. Bu nedenle konteyner taşımacılığında geniş teminatlı emtia sigortası neredeyse standart uygulamadır.
Demiryolunda CIM belgesi kapsamında benzer sınırlı sorumluluk geçerlidir. Proje kargo ve gabari dışı yük taşımacılığında ise yükleme-boşaltma ve vinç operasyonları ayrı risk noktaları oluşturduğundan poliçenin bu aşamaları kapsadığından emin olun.
Frigo yüklerde sıcaklık sapmasından doğan bozulma, standart poliçelerde çoğunlukla istisnadır; soğuk zincir ürünlerinde bu riskin ek klozla alınıp alınamayacağını sigortacınıza sorun. Antalya çıkışlı yaş meyve sebze ve kesme çiçek sevkiyatlarında bu ayrıntı, poliçenin gerçekte işe yarayıp yaramayacağını belirler.
Hasar bildirimi ve tazminat süreci
Nakliye sigortası poliçeniz olsa bile hasar bildiriminde süre kritik önem taşır. Karayolunda görünür hasar teslim anında CMR belgesine yazılmalı; gizli hasar için teslimden itibaren yedi gün içinde taşıyıcıya yazılı bildirim yapılmalıdır. Sigortacıya bildirim de poliçede belirtilen süre içinde, çoğunlukla derhal yapılmalıdır.
- Hasarı teslim anında fotoğraflayın ve CMR üzerine çekince yazdırın.
- Taşıyıcıya ve sigortacıya yazılı hasar bildirimi gönderin.
- Malı, ekspertiz yapılana kadar mevcut haliyle koruyun; imha veya onarım yapmayın.
- Fatura, çeki listesi, CMR, hasar tutanağı ve fotoğrafları dosyalayın.
- Eksper raporunun ardından tazminat talebini poliçe şartlarına göre iletin.
Sigorta ve sorumluluk kuralları güncel mevzuat ve varış ülkesi kurallarına göre teyit edilmelidir.
Nakliyeci seçerken sigorta açısından nelere bakmalı?
Taşıyıcının geçerli bir CMR sigortası poliçesi bulunmalı ve poliçe güzergâh ülkelerini kapsamalıdır. Emtia sigortasını kendi adınıza yaptırabileceğiniz gibi, nakliye firmasının aracılık ettiği açık poliçe üzerinden de sigortalatabilirsiniz; hangisinin seçildiği teklif aşamasında yazılı netleşmelidir.
Nakliye sigortası dahil olmayan bir teklifle sigorta dahil teklifi karşılaştırırken bu farkı hesaba katın; düşük görünen fiyat çoğu zaman sigortasız fiyattır. Diğer seçim kriterlerini uluslararası lojistik firması seçim rehberimizde bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Nakliye sigortası zorunlu mu?
Emtia sigortası yasal olarak zorunlu değildir; ancak CIF ve CIP teslim şekillerinde sözleşme gereği satıcının yaptırması gerekir. Taşıyıcının CMR sorumluluğu ise konvansiyondan doğar ve poliçeyle güvence altına alınması sektörde standarttır.
CMR sigortası malın tam değerini öder mi?
Hayır. Tazminat kilogram başına 8,33 SDR ile sınırlıdır ve yalnızca taşıyıcının kusurlu olduğu hasarlarda ödenir. Malın tam değeri için emtia sigortası gerekir.
Nakliye sigortası primi ne kadar?
Prim, sigorta bedelinin küçük bir yüzdesi olarak hesaplanır; malın cinsi, güzergâh, taşıma modu ve teminat kapsamı oranı belirler. Kesin oran için sigortacıdan teklif alınmalıdır.
Hasar bildirimi için süre ne kadar?
Karayolunda görünür hasar teslimde, gizli hasar yedi gün içinde taşıyıcıya yazılı bildirilmelidir. Sigortacıya bildirim poliçede yazılı süreye tabidir; gecikme tazminat hakkını riske atar.
BNK Lojistik, Antalya Muratpaşa merkezinden Avrupa, Rusya, Orta Asya ve Çin güzergâhları için karayolu, denizyolu ve demiryolu planlaması yapar; yükünüzün değerine ve güzergâhına uygun sigorta yaklaşımını teklif aşamasında sizinle netleştirir. Sevkiyatınız için teklif formu üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
Güncelleme: