Navlun Nedir? Navlun Fiyatları Nasıl Belirlenir?
Navlun nedir? Taşıma bedelinin tanımı, deniz navlununa eklenen THC, BAF, CAF ve demurrage gibi kalemler, navlun fiyatlarını etkileyen faktörler ve doğru navlun teklifi alma yolları.
Navlun nedir sorusunun en kısa cevabı şudur: navlun, bir yükün bir noktadan başka bir noktaya taşınması karşılığında taşıyıcıya ödenen ücrettir. Terim en çok denizyolunda kullanılsa da karayolu, demiryolu ve havayolu taşımalarındaki taşıma bedeli için de navlun denir. Navlun bedeli; yükün hacmine, ağırlığına, güzergâha, taşıma moduna ve piyasadaki arz-talep dengesine göre belirlenir.
Bu yazıda navlunun ne olduğunu, navlun fiyatlarının nasıl oluştuğunu, deniz navlununa eklenen THC, BAF ve CAF gibi kalemleri, teslim şekline göre navlunu kimin ödediğini ve doğru navlun teklifi almanın yollarını Antalya'dan ihracat yapan bir firmanın gözüyle anlatıyoruz.
Navlun nedir, kim öder?
Navlun, taşıma sözleşmesinin bedelidir. Denizyolunda konşimento (B/L) üzerinde “freight prepaid” (navlun peşin ödendi) veya “freight collect” (navlun varışta ödenecek) ibaresiyle kimin ödeyeceği belirtilir. Karayolunda ise navlun, CMR taşıma senedine ve taşıma sözleşmesine bağlı olarak gönderici ya da alıcı tarafından ödenir.
Navlunu kimin ödeyeceğini asıl belirleyen, alıcı ile satıcı arasındaki teslim şeklidir. EXW ve FOB'da navlunu alıcı; CFR, CIF, CPT ve DAP'ta ise satıcı üstlenir. Bu ayrımı Incoterms 2020 teslim şekilleri yazısında ayrıntılı anlattık; sözleşme yapmadan önce bu tabloyu incelemekte fayda var.
Navlun fiyatları nasıl belirlenir?
Navlun fiyatları sabit bir tarife değildir; piyasa koşullarına, sezona ve döviz kuruna göre değişir. Deniz navlunu özellikle oynaktır: konteyner arzı, gemi kapasitesi, yakıt fiyatı ve küresel ticaret hacmindeki dalgalanmalar haftalık değişimlere yol açar. Fiyatı etkileyen başlıca faktörler şunlardır:
- Güzergâh ve mesafe: Uzak Doğu, Kuzey Avrupa ve Amerika hatlarında navlun farklı seviyelerde seyreder.
- Konteyner tipi ve boyutu: 20', 40', 40' HC ve reefer konteynerlerde fiyat farklıdır; reefer en pahalı gruptur.
- FCL mi, LCL mi: Komple konteynerde konteyner başına, parsiyelde metreküp veya ağırlık üzerinden fiyat verilir.
- Sezon: Yıl sonu ve Çin Yeni Yılı öncesi gibi yoğun dönemlerde navlun yükselir.
- Yakıt ve kur: BAF ve CAF kalemleriyle navluna yansır.
- Yükün niteliği: Tehlikeli madde, gabari dışı yük ve ağır yükler ek ücret gerektirir.
- Çıkış limanı: Hat sıklığı yüksek limanlardan çıkışta rekabet daha fazladır.
Konteyner ölçüleri, FCL ve LCL kavramları için konteyner taşımacılığı rehberine bakabilirsiniz. Karayolunda fiyatın nasıl oluştuğunu ise uluslararası nakliye fiyatlarını etkileyen faktörler yazısında anlattık.
Deniz navlununa eklenen kalemler
Bir navlun teklifinde gördüğünüz rakam çoğu zaman yalnızca temel deniz navlunudur (ocean freight). Bunun üzerine liman masrafları, ek ücretler (surcharge) ve belge bedelleri eklenir. Toplam maliyeti doğru görmek için bu kalemlerin her birini teklifte ayrı ayrı istemek gerekir.
| Kalem | Açılımı / anlamı | Neyi kapsar |
|---|---|---|
| Ocean freight | Temel deniz navlunu | Limandan limana taşıma bedeli |
| THC | Terminal Handling Charge, liman elleçleme | Konteynerin limanda gemiye yüklenmesi ve indirilmesi; çıkış ve varış limanında ayrı alınır |
| BAF | Bunker Adjustment Factor, yakıt farkı | Gemi yakıtındaki fiyat değişimini navluna yansıtır |
| CAF | Currency Adjustment Factor, kur farkı | Döviz kurlarındaki dalgalanmayı dengeler |
| Belge ücretleri | B/L, manifest, telex release | Konşimento düzenleme ve belge işlemleri |
| ISPS | Liman güvenlik ücreti | Uluslararası liman güvenliği kodu uygulamaları |
| Demurrage | Konteyner liman içi bekleme ücreti | Serbest süre aşıldığında limanda dolu konteyner için günlük ücret |
| Detention | Konteyner liman dışı bekleme ücreti | Konteynerin serbest süre sonrası limana geç iadesi |
| Peak season surcharge | Yoğun sezon ek ücreti | Talebin yüksek olduğu dönemlerde uygulanır |
Bu kalemlerin bir kısmı çıkış limanında, bir kısmı varış limanında ödenir. Teslim şekli CIF veya CFR ise satıcı çıkış limanı masraflarını ve deniz navlununu, alıcı ise varış limanındaki THC ve belge ücretlerini üstlenir. Teklifte hangi tarafın hangi kalemi ödeyeceğinin açıkça yazılması, varışta sürpriz faturaları önler.
Demurrage ve detention en sık gözden kaçan kalemlerdir. Serbest süre çoğu hatta birkaç günle sınırlıdır; gümrük veya belge gecikmesi konteyneri bir hafta bekletirse fatura beklenmedik biçimde büyür. Bu terimlerin tamamını lojistik terimleri sözlüğünde bulabilirsiniz.
All-in navlun nedir? Spot ve kontrat navlun farkı
All-in navlun, temel navlun ile BAF, CAF ve benzeri ek ücretlerin tek rakamda birleştirilmiş halidir. Karşılaştırma yaparken teklifin all-in mi yoksa yalnızca ocean freight mi olduğunu mutlaka sorun; aksi halde ucuz görünen teklif ek kalemlerle pahalıya dönüşebilir. THC ve belge ücretleri genellikle all-in fiyatın dışında tutulur.
Spot navlun nedir?
Spot navlun, o haftaki piyasa koşullarına göre tek bir sevkiyat için verilen fiyattır. Talep düştüğünde avantajlı olur, yoğun dönemde hızla yükselir. Düzensiz ve küçük hacimli ihracatçılar çoğunlukla spot fiyatla çalışır.
Kontrat navlun nedir?
Kontrat navlun, belirli bir süre ve hacim için hat operatörüyle önceden anlaşılan fiyattır. Düzenli sevkiyat yapan firmalara bütçe öngörülebilirliği sağlar; karşılığında taahhüt edilen hacmin yüklenmesi beklenir.
Antalya'dan navlun teklifi alırken nelere dikkat etmeli?
Antalya'dan konteyner sevkiyatı çoğunlukla Antalya veya Mersin limanından yapılır. Bu nedenle teklifte yalnızca deniz navlunu değil, fabrikadan limana iç nakliye, çıkış limanı THC'si ve gümrük müşavirliği bedeli de görünmelidir. Aynı yük için Antalya ve Mersin çıkışlı iki teklif almak toplam maliyeti karşılaştırmanın en sağlıklı yoludur.
Antalya'nın sera ürünleri ve narenciye gibi tarım ihracatında reefer konteyner navlunu öne çıkar; reefer navlunu kuru konteynere göre yüksektir ve limanda reefer priz ücreti gibi ek kalemler doğurur. Doğal taş ve mermer gibi ağır yüklerde ise konteynerin tonaj sınırı ve ağır yük ek ücreti fiyatı belirler.
Uzak Doğu hatlarında navlunun oynaklığı özellikle yüksektir. Türkiye'den Çin'e nakliye ve Çin'den Türkiye'ye ithalat taşımacılığı yazılarında bu hattaki süreleri ve maliyet yapısını ayrıntılı anlattık. Teklif isterken şu bilgileri paylaşmanız daha net bir navlun teklifi almanızı sağlar:
- Yükün GTİP kodu, cinsi ve tehlikeli madde olup olmadığı
- Konteyner tipi ve adedi ya da LCL için hacim ve ağırlık
- Çıkış ve varış limanı ile kapıdan kapıya olup olmadığı
- Teslim şekli (Incoterms) ve navlunu kimin ödeyeceği
- Yükleme tarihi ve hedef varış tarihi
- Serbest süre beklentisi (demurrage/detention için)
Navlun teklifinin geçerlilik süresi de sorulmalıdır; deniz navlunu çoğunlukla belirli bir tarihe kadar geçerli verilir ve yükleme bu tarihten sonra kalırsa fiyat yenilenir. Gümrük ve belge gereklilikleri güncel mevzuat ve varış ülkesi kurallarına göre teyit edilmelidir.
Sık sorulan sorular
Navlun nedir, kısaca?
Navlun, yükün taşınması karşılığında taşıyıcıya ödenen ücrettir. Denizyolunda ocean freight olarak anılır; üzerine THC, BAF, CAF gibi ek kalemler eklenir.
Navlun bedeli neye göre hesaplanır?
FCL'de konteyner başına, LCL'de metreküp veya ton üzerinden hesaplanır. Güzergâh, konteyner tipi, sezon, yakıt ve kur belirleyici faktörlerdir; fiyatlar piyasa koşullarına göre değişir.
THC nedir, navluna dahil mi?
THC, konteynerin limanda elleçlenmesi için alınan terminal ücretidir. Çoğu teklifte navlundan ayrı gösterilir ve çıkış ile varış limanında ayrı ayrı ödenir.
Demurrage ve detention arasındaki fark nedir?
Demurrage, dolu konteynerin limanda serbest süreyi aşmasıyla ödenen bekleme ücretidir. Detention ise konteynerin liman dışında, örneğin alıcının deposunda, serbest süreden uzun tutulmasının bedelidir.
BNK Lojistik, Antalya Muratpaşa merkezinden karayolu, denizyolu ve demiryolu planlaması yapar; navlun teklifini iç nakliye, liman masrafları ve belge bedelleriyle birlikte şeffaf biçimde sunar, FCL/LCL seçimini sizinle yapar. Sevkiyatınız için teklif formunu doldurabilirsiniz.
Güncelleme: