حمل ریلی از چین به ایران: قطارهای آپرین، خط KTI و سرخس
حمل ریلی از چین به ایران: قطارهای شیان و ییوو تا آپرین، خط KTI و اینچه‌برون، مسیر تازه ازبکستان–سرخس، تعویض بوژی، نوسان تعداد قطارها در 2026 و ترکیب قطار و کامیون.
حمل ریلی از چین به ایران تا چند سال پیش بیشتر یک پروژه نمایشی بود تا یک گزینه روزمره. به گفته مدیرکل بازرگانی خارجی راه‌آهن ایران (مرداد 1405)، در دهه گذشته به‌طور میانگین سالی یک قطار از چین می‌آمد، اما در سال گذشته شمار قطارها به 60 رسید و بیش از 200 هزار تن بار جابه‌جا شد. امروز قطار برای بسیاری از واردکنندگان ایرانی گزینه‌ای جدی در کنار کامیون و کشتی است.
این مقاله به جزئیات خود مسیر ریلی می‌پردازد: قطارها از کجا حرکت می‌کنند، از کدام مرز وارد ایران می‌شوند، چرا تعویض بوژی لازم است، تعداد و زمان قطارها در سال 2026 چگونه نوسان کرد و چه زمانی ترکیب قطار و کامیون منطقی‌تر است. نمای کلی حمل ریلی در منطقه را هم در صفحه حمل ریلی بار میان چین، ترکیه و آسیای میانه می‌توانید ببینید.
قطارهای باری چین–ایران: از شیان و ییوو تا آپرین
نخستین قطار شیان به آپرین در 25 مه 2025 و همزمان با افتتاح این بندر خشک تخلیه شد. در خرداد 1404 نخستین قطار مستقیم از ییوو با محموله پنل خورشیدی از گمرک اینچه‌برون گذشت و پس از حدود 15 روز به آپرین رسید. شرکت RZD Logistika نیز در نوامبر 2025 قطار بلوکی به آپرین فرستاد.
آپرین در حدود 20 کیلومتری جنوب‌غربی تهران، در محدوده اسلامشهر، قرار دارد. ظرفیت پذیرش 30 قطار در روز برای آن اعلام شده و از سال 2025 گمرک مستقل خود را دارد. به گفته مدیرکل راه‌آهن تهران (مرداد 1405)، این بندر خشک 800 هکتار وسعت و ظرفیت پذیرش 1.200 واگن دارد و برای پذیرش روزانه دو قطار باری برنامه‌ریزی شده است. برای واردکننده تهرانی، نزدیکی آپرین به شهر یعنی آخرین مرحله حمل جاده‌ای کوتاه است.
خط KTI و مرز اینچه‌برون
خط ریلی قزاقستان–ترکمنستان–ایران (KTI) از اوزن در قزاقستان آغاز می‌شود، از برکت و اترک در ترکمنستان می‌گذرد و از اینچه‌برون وارد ایران می‌شود و به گرگان می‌رسد. سفیر ایران در پکن زمان قطار شیان تا تهران را از این مسیر حدود 10 روز اعلام کرده بود. این مسیر از نظر مسافت برای بارهای شمال ایران و تهران جذاب است. در این خط هم تعویض عرض ریل لازم است؛ محل دقیق این کار در منابع مختلف یکسان ذکر نشده، پس در برنامه‌ریزی آن را به‌عنوان یک مرحله توقف در نظر بگیرید.
مسیر تازه: ازبکستان تا سرخس
در سپتامبر 2026 نخستین قطار بلوکی چین–ایران از طریق ازبکستان راه افتاد: 55 کانتینر در مسیر خورگوس–آلتین‌کل، سپس کلس (مرز قزاقستان و ازبکستان)، خواجه‌دولت (مرز ازبکستان و ترکمنستان) و در نهایت سرخس. طول مسیر بیش از 6.000 کیلومتر و زمان پیش‌بینی‌شده 14 تا 16 روز بود و بهره‌برداری آن را UzTemirYulKonteyner بر عهده داشت. این قطار در 7 سپتامبر وارد قزاقستان شد و رسیدن آن حدود 21 سپتامبر پیش‌بینی می‌شد.
اهمیت این مسیر در این است که فشار را میان دو کریدور تقسیم می‌کند: بخشی از قطارها از اینچه‌برون و بخشی از سرخس وارد ایران می‌شوند. برای بارهایی که مقصدشان مشهد و شرق ایران است، سرخس نزدیک‌تر است.
عرض ریل و تعویض بوژی
راه‌آهن ایران با عرض استاندارد 1435 میلی‌متر کار می‌کند، اما ترکمنستان و قزاقستان عرض پهن 1520 میلی‌متر دارند. بنابراین واگن‌ها در مرز یا باید بوژی عوض کنند یا بار به واگن دیگری منتقل شود. این مرحله یکی از نقاط اصلی تأخیر در حمل ریلی است.
- ظرفیت تعویض بوژی در سرخس روزانه 400 واگن است و هدف، رساندن آن به 600 واگن اعلام شده (رئیس راه‌آهن ایران، فوریه 2026). همچنین قرار است ترانزیت ریلی سالانه با ترکمنستان از 1.6 میلیون تن به 4 میلیون تن برسد.
- طبق گزارش مرداد 1405، هزینه 80 دلاری جابه‌جایی بار در ترکمنستان حذف شد و ظرفیت پذیرش قطار در سرخس از روزی یک قطار به چهار قطار رسید.
- ساخت یک خط استاندارد و یک خط پهن میان ایستگاه‌های دو طرف مرز سرخس نیز توافق شده است.
- برای پایانه لطف‌آباد تخفیف کرایه ویژه‌ای در نظر گرفته شده است.
نوسان تعداد و زمان قطارها در 2026
در سال 2026 اختلال در مسیر دریایی باعث شد بخشی از بار به مسیرهای زمینی و ریلی منتقل شود. نتیجه، افزایش ناگهانی تقاضا برای قطار بود؛ اما ظرفیت مرزها و ایستگاه‌ها به همان سرعت بالا نرفت. ارقام زیر از منابع مختلف و در تاریخ‌های مختلف است و نشان می‌دهد این اطلاعات چقدر سریع تغییر می‌کند:
| تاریخ گزارش | وضعیت اعلام‌شده |
|---|---|
| مه 2026 (8 مه) | شیان–تهران: پیش از بحران حدود هفته‌ای یک قطار، پس از 13 آوریل هر 3 تا 4 روز یک قطار |
| مه 2026 (12 مه) | هفته‌ای 2 قطار، زمان سفر 12 تا 15 روز، هر قطار حدود 50 کانتینر |
| مرداد 1405 (1 اوت 2026) | زمان سفر تا 35 روز افزایش یافت؛ حدود 50 قطار در مرز چین–قزاقستان در انتظار بودند |
| مهر 1405 (5 اکتبر 2026) | به گفته یک مقام سازمان توسعه تجارت، هر 15 روز یک قطار از چین می‌رسد |
جمع‌بندی ساده این است: حمل ریلی از چین به ایران در شرایط عادی 10 تا 16 روز طول می‌کشد، اما در 2026 در دوره‌هایی تا 35 روز هم رسید. پس قبل از برنامه‌ریزی وضعیت روز را استعلام کنید و زمان تحویل را با حاشیه اطمینان به خریدار یا تأمین‌کننده اعلام کنید.
یک نکته اداری هم مهم است: به گفته همان مقام راه‌آهن، بسیاری از قطارها با بارنامه رسمی راه‌آهن ایران وارد نمی‌شوند و این موضوع امکان کنترل و پیگیری را محدود می‌کند. هنگام انتخاب اپراتور، بپرسید سند حمل چه نوع است و چه کسی وضعیت قطار را در هر مرحله گزارش می‌دهد.
ظرفیت مرز چین–قزاقستان
همه قطارهای این کریدور از مرز چین و قزاقستان می‌گذرند. گذرگاه آلتین‌کل–خورگوس در سال 2025 حدود 16.1 میلیون تن بار جابه‌جا کرد و قزاقستان قصد دارد ظرفیت آن را تا پایان 2026 تقریباً دو برابر کند. یک مزیت قطار نسبت به کامیون این است که گذرگاه‌های ریلی قزاقستان–چین در تعطیلات چینی هم 24 ساعته کار می‌کنند، در حالی که گذرگاه‌های جاده‌ای بسته می‌شوند.
ترکیب راه‌آهن و کامیون
قطار تقریباً هیچ‌وقت به‌تنهایی بار را درب به درب نمی‌رساند. بار باید از کارخانه تا ایستگاه بارگیری در چین و از آپرین یا سرخس تا انبار گیرنده با کامیون حمل شود. ترکیب این دو را حمل چندوجهی می‌نامند که در مقاله حمل چندوجهی (اینترمدال) چیست توضیح داده‌ایم. نمونه دیگری از این ترکیب مسیری است که IRU معرفی کرده: قطار از شیان تا کاشغر و سپس کامیون TIR از ایرکشتام تا جیزک در ازبکستان.
یک عامل هزینه‌ای مهم در این ترکیب، برگشت کانتینر خالی است. ایران به چین بیشتر بار سنگین و فله صادر می‌کند؛ در بهمن 1404 قطار حامل مواد معدنی از آپرین به چین رفت و صادرات پتروشیمی و قیر با قطار هم آغاز شده است. با این حال فعالان این حوزه (اردیبهشت 1405) تأکید کرده‌اند که پایداری خط به برگشت کانتینرها با بار صادراتی ایران بستگی دارد. اگر کانتینر خالی برگردد، هزینه آن در کرایه رفت دیده می‌شود.
چه زمانی قطار، چه زمانی کامیون؟
| وضعیت محموله | گزینه مناسب‌تر | دلیل |
|---|---|---|
| چند کانتینر کامل، کالای سنگین، برنامه تأمین منظم | قطار | هزینه هر تن در حجم بالا و ظرفیت بالای هر قطار |
| یک کامیون بار یا کمتر، چند تأمین‌کننده | کامیون کامل یا گروپاژ | تجمیع در انبار و حرکت بدون انتظار برای تکمیل قطار |
| تحویل فوری با تاریخ قطعی | کامیون | وابسته نبودن به صف ایستگاه و برنامه قطار |
| کالای حساس به جابه‌جایی و تخلیه چندباره | کامیون | بار در یک وسیله از مبدأ تا مقصد می‌ماند |
| مقصد تهران با حجم بالا و زمان منعطف | قطار تا آپرین و کامیون تا انبار | آپرین نزدیک تهران است و حمل نهایی کوتاه است |
BNK در این مسیر بیشتر با کامیون کامل و گروپاژ از خورگوس و دوستیک کار می‌کند و برای هر کامیون لینک پیگیری صادر می‌کند که بارگیری، مرز، جابه‌جایی، تحویل، مدارک و عکس و ویدیوی بار را نشان می‌دهد. وقتی قطار برای محموله شما منطقی‌تر باشد، این را صادقانه می‌گوییم و حمل جاده‌ای دو سر مسیر را هماهنگ می‌کنیم. درباره بخش ترانزیت ترکمنستان، مقاله حمل بار از چین به ترکمنستان و درباره خدمات ما برای ایران صفحه حمل بار به ایران را ببینید.
هر محموله باید با قوانین و مقررات صادرات و واردات کشورهای مبدأ، ترانزیت و مقصد مطابقت داشته باشد؛ کالای ممنوع یا مشمول محدودیت را حمل نمی‌کنیم. قواعد گمرکی و ثبت سفارش در ایران هم تغییر می‌کند، پس قاعده روز را با ترخیص‌کار یا مشاور گمرکی خود تأیید کنید.
پرسش‌های متداول
حمل ریلی از چین به ایران چند روز طول می‌کشد؟
در شرایط عادی 10 تا 16 روز گزارش شده است. در سال 2026 به دلیل ازدحام، در دوره‌هایی تا 35 روز هم رسید. زمان روز را پیش از رزرو استعلام کنید.
قطارهای چین در ایران کجا تخلیه می‌شوند؟
مقصد بسیاری از قطارها بندر خشک آپرین در نزدیکی تهران است. قطارها از اینچه‌برون (خط KTI) یا سرخس وارد ایران می‌شوند.
چرا در مرز تعویض بوژی لازم است؟
چون عرض ریل در ایران 1435 میلی‌متر و در ترکمنستان و قزاقستان 1520 میلی‌متر است. واگن‌ها باید بوژی عوض کنند یا بار به واگن دیگر منتقل شود.
آیا برای بار کم هم قطار به‌صرفه است؟
معمولاً نه. برای کمتر از یک کانتینر یا یک کامیون، گروپاژ جاده‌ای منعطف‌تر است، چون بار منتظر تکمیل ظرفیت قطار نمی‌ماند.
برای مقایسه قطار و کامیون برای محموله خود، از صفحه درخواست استعلام با ما تماس بگیرید. مبدأ در چین، مقصد در ایران، نوع کالا و حجم را بنویسید تا گزینه مناسب را با زمان تاریخ‌دار پیشنهاد کنیم.
به‌روزرسانی: